Mô hình trồng xen và canh tác tổng hợp trên vườn cây cao su

Bạn muốn tận dụng quỹ đất trên vườn cây cao su? Bù đắp tối đa kinh phí đầu tư? Trồng xen chính là hướng đi hiệu quả nhất!

Giới thiệu về kỹ thuật trồng xen và canh tác với cây cao su

Trồng xen trên vườn cây cao su đang là hướng đi hiệu quả hiện nay, được nêu trong tài liệu “Hướng dẫn kỹ thuật sản xuất cao su bền vững”. Trồng xen có thể tận dụng tối đa diện tích đất trồng cao su, giảm và bù đắp chi phí đầu tư cho cây cao su bằng các cây trồng, vật nuôi khác.

Để trồng xen, canh tác tổng hợp hiệu quả, thay đổi quan trọng nhất đến từ mật độ cây cao su trên vườn. Nó tùy thuộc vào loại cây trồng, vật nuôi và thời gian canh tác trồng xen — tất cả nhằm mang lại hiệu quả cao nhất trên cùng một diện tích canh tác tổng hợp với cây cao su.

Trồng xen cây ngắn ngày

Lưu ý trồng xen cây ngắn ngày

Đây là hình thức trồng xen trên vườn cây cao su phổ biến nhất hiện nay. Ở mật độ trồng cây cao su bình thường (6×3 hay 7×2,5), việc trồng xen các cây ngắn ngày được thực hiện trong 3 năm đầu kể từ năm trồng mới, với những lưu ý sau:

• Nên ưu tiên trồng xen với cây nông nghiệp ngắn ngày họ đậu, hạn chế xen cây khoai mì (cây sắn).
• Cây trồng xen phải được trồng theo quy trình kỹ thuật phù hợp và được quản lý để không cạnh tranh dinh dưỡng, nước và ánh sáng với cây cao su.
• Cây trồng xen không là ký chủ của những nguồn bệnh chính gây hại cho cây cao su.
• Khi trồng xen cây ngắn ngày trên vườn cao su có độ dốc bình quân trên 10 độ thì chỉ làm đất tối thiểu để hạn chế xói mòn.
• Không trồng xen cây ngắn ngày trên vườn cao su có độ dốc bình quân trên 15 độ.
• Trồng xen cách hàng cao su mỗi bên 1,5m; có thể trồng họ đậu cách hàng cao su 1,0m.
• Phải bón phân cho cây trồng xen và tăng cường nguồn hữu cơ cho vườn cây trồng xen.
• Tận dụng các dư thừa thực vật của cây trồng xen khi thu hoạch để tủ gốc cho cây cao su.

Mô hình trồng xen cây ngắn ngày

Trồng dưa hấu xen canh: mỗi vụ trồng xen dưa hấu với cao su, người dân ở thị trấn Nông trường Việt Trung (Bố Trạch, Quảng Bình) thu về từ 7 – 10 triệu đồng/sào. Ước tính 1ha dưa có thể thu 30 – 35 tấn quả, bình quân mỗi vụ thu về khoảng 150 – 170 triệu đồng/ha.

Trồng xen cây lạc (đậu phộng): tại Công ty Cao su Quảng Trị, năng suất thực tế vụ xuân 2014 đạt bình quân 25 – 30 tạ lạc tươi/ha. Giá bán 10.000 đồng/kg lạc tươi, 20.000 đồng/kg lạc vỏ khô; chi phí thực tế 10 triệu đồng/ha; lãi thu từ lạc vụ xuân từ 18 – 20 triệu đồng/ha. Nhiều hộ công nhân hiện trồng được 2 vụ/năm.

Trồng xen khoai lang Nhật: năm 2016, một số đơn vị tại Tây Nguyên cho người dân thuê đất trồng xen khoai lang Nhật, thời gian trồng đến thu hoạch khoảng 3 – 4 tháng, năng suất 1,5 – 2 tấn/sào (15 – 20 tấn/ha). Với giá bán 14.000 đồng/kg, mỗi ha lãi khoảng 70 – 80 triệu đồng (chi phí đầu tư 50 – 60 triệu đồng/ha).

Trồng ớt xen vườn cao su chưa khép tán: thử nghiệm tại xã Lộc Tấn – Lộc Ninh với kết quả khả quan. Trồng mật độ 1.000 – 1.300 cây/sào, giá bình quân 35.000 – 40.000 đồng/kg, lợi nhuận trên 30 triệu đồng/sào (300 triệu đồng/ha) sau khi trừ chi phí.

Trồng đinh lăng xen cao su: triển khai tại xã Phước Minh – Dương Minh Châu – Tây Ninh với khoảng 30.000 gốc đinh lăng/ha, thu hoạch lá 6 tháng/lần, ước tính doanh thu 600 triệu đồng/ha/năm. Sau 3 năm có thể bán toàn bộ cây, rễ làm nguyên liệu trà, rượu.

Trồng dứa xen cao su: từ năm 2010, hàng trăm hộ dân huyện Mường Chà – Điện Biên trồng xen dứa dưới tán cao su. Mô hình 2ha dứa trồng từ năm 2014, đến vụ 2017 bán được hơn 100 triệu đồng sau khi trừ chi phí.

Trồng nghệ xen vườn cao su: tại xã Tân Hòa – Đồng Phú – Bình Phước, thu nhập bình quân gần 100 triệu đồng/ha. Năm 2016, một hộ trồng 1,5ha nghệ đỏ trên vườn cao su 2 năm tuổi, sau 9 tháng thu hoạch hơn 30 tấn củ tươi (giá 7.000 đồng/kg), trừ chi phí khoảng 80 triệu còn lãi khoảng 130 triệu đồng.

Trồng củ lùn xen cao su: tại khu phố Ninh Phúc – Ninh Thạnh – TP. Tây Ninh, 1ha đất cao su hơn 4 năm tuổi trồng xen củ lùn, đến cuối tháng 12/2017 thu hoạch khoảng 3 tấn củ, giá trung bình 30.000 đồng/kg, tổng thu gần 90 triệu đồng.

Trồng ba kích dưới tán rừng cao su: năm 2014, một hộ tại xã Phước Hiệp – Phước Sơn – Quảng Nam đầu tư 250 triệu đồng mua 8.000 cây giống ba kích trồng thử nghiệm trên diện tích 7.000 m². Thu hoạch khoảng 6 tấn, bán loại lớn 500.000 đồng/kg, loại nhỏ 250.000 đồng/kg, thu về 1,8 tỷ đồng, lãi ròng khoảng 800 triệu đồng.

Trồng xen cây lâu năm

Lưu ý khi trồng xen cây lâu năm

Yếu tố thứ nhất để đạt hiệu quả cao nhất khi trồng xen cây lâu năm là thiết kế lô trồng cao su theo mật độ mới. Có thể lựa chọn các mật độ sau:

• Mật độ hàng kép (12 × 5 × 2)m: mật độ cây cao su 580 cây/ha.
• Mật độ hàng kép (15 × 5 × 2)m hay (14 × 6 × 2)m: mật độ cây cao su 500 cây/ha.

Xem chi tiết mật độ trồng cây cao su tại bài thiết kế lô trồng và kỹ thuật trồng cây cao su.

Yếu tố thứ hai cần xác định mục đích, hiệu quả kinh tế, loại giống chọn trồng, có quy trình trồng và định mức kỹ thuật được công nhận để vận dụng:

• Đối với cây có dạng thấp hơn cây cao su (như cà phê): trồng cách hàng cao su ≥ 3m.
• Đối với cây sinh trưởng nhanh (như chuối), cây lâm nghiệp thân gỗ lớn (như keo lai, dầu, giá tỵ…): nên trồng sau cây cao su 1 – 2 năm, có thể trồng 2 – 3 hàng, cách cây cao su ≥ 5m.
• Tăng cường nguồn hữu cơ cho vườn cây trồng xen dài hạn bằng cách thiết lập thảm phủ họ đậu hỗn hợp Kudzu và Mucuna. Nếu cây trồng xen lâu năm ảnh hưởng đến tán cây cao su, phải cắt tỉa, bảo đảm ưu tiên cho cao su phát triển.

Các mô hình trồng xen cây lâu năm trên lô cao su

Trồng chuối công nghệ cao xen cao su: năm 2018, Công ty TNHH MTV Cao su Dầu Tiếng trồng xen canh, chuyển đổi một phần diện tích cao su sang nông nghiệp công nghệ cao. Hợp tác dự án trồng chuối cấy mô tại Nông trường Thanh An trên diện tích khoảng 117ha; công ty được trả 25 triệu đồng/ha tiền sử dụng cơ sở hạ tầng, lợi nhuận chia theo tỷ lệ góp vốn.

Công ty Cổ phần Đầu tư Cao su Đắk Lắk (DRI) trồng xen chuối trên vườn cao su KTCB khoảng 69ha năm 2018, dự kiến mở rộng thêm 150ha để đạt sản lượng chuối 4.950 tấn năm 2019.

Mô hình chuối già lùn xen cao su 100ha do Công ty XNK TNHH Thương mại Thiện Thoa liên kết với Công ty CP Cao su Bà Rịa thực hiện tại xã Xuân Sơn, huyện Châu Đức đầu năm 2016. Mật độ trồng xen khoảng 1.500 cây/ha, bình quân 17 – 20 kg/buồng, năng suất ước đạt 25 – 30 tấn/ha, giá bình quân 8.000 đồng/kg, doanh thu khoảng 200 – 320 triệu đồng/ha.

Trồng đu đủ xen vườn cao su: thí điểm tại Phước Long – Bình Phước với giống đu đủ lùn Thái Lan, sau 5 – 7 tháng có thể thu hoạch, trọng lượng bình quân 1,5 – 2kg/trái (có trái tới 3kg), giá bán 4.000 – 8.000 đồng/kg tùy vụ, thu hoạch trên 25 – 30 triệu đồng/1.000 m²/năm.

Trồng chanh dây xen vườn cao su: triển khai tại xã Lộc An – Lộc Ninh – Bình Phước, mật độ 5×5m, chi phí đầu tư giống khoảng 20 triệu đồng/ha (chưa gồm trụ, dây thép, phân bón). Giá bán 7.000 – 8.000 đồng/kg, từ lứa thứ ba trở đi mỗi ha thu trên 50 triệu đồng/lứa, lãi khoảng hơn 30 triệu đồng/ha sau khi trừ chi phí.

Trồng mía xen vườn cao su: triển khai tại Bình Dương giữa Công ty CP Cao su Phước Hòa và Công ty CP Mía đường Thành Thành Công – Tây Ninh, tổng diện tích cho thuê 700ha đất cao su tái canh sau 4 – 5 tháng để trồng mía, đơn giá 2 triệu đồng/ha/năm từ vụ 2015 – 2016. Cây mía trồng cách cây cao su 2m, năng suất dự kiến không tưới khoảng 60 tấn/ha.

Trồng keo lai xen vườn cao su: triển khai năm 2012 tại Công ty TNHH MTV Cao su Lộc Ninh, tới nay có 23,76ha keo lai và cao su trồng xen cùng lúc tại Nông trường 7 với mục đích thí điểm cây chắn gió. Mỗi cây keo lai đường kính bình quân 15 – 20cm, cao trên 5m (vượt trội so với cao su cùng lứa chỉ đạt đường kính 8 – 10cm). Chu kỳ thu hoạch keo lai trồng xen là 4 năm; chi phí đầu tư khoảng 15 triệu đồng/ha, trữ lượng gỗ sau 4 năm khoảng 107 ster, doanh thu 42 triệu đồng/ha, lợi nhuận khoảng 15 triệu đồng/ha sau khi trừ chi phí đầu tư và thu hoạch. Để tránh ảnh hưởng đến cao su, nên trồng xen quanh bìa lô hoặc chỉ trồng 1 hàng keo lai giữa hàng cao su kép từ năm thứ hai.

Các mô hình canh tác hỗn hợp với cây cao su

Nuôi gà thả dưới tán cao su: từ năm 2017, mô hình được thử nghiệm và Hội đồng Khoa học và Công nghệ tỉnh Bình Phước đã nghiệm thu với kết quả khá, sau 2 năm thực hiện trên 7 huyện thị. Giống gà nòi lai chủng JCK004 được khuyến cáo nuôi dưới tán cây cao su nhờ ưu thế về chất lượng thịt, khả năng kháng bệnh.

Nuôi vịt siêu nạc trong vườn cao su: mô hình nuôi vịt siêu nạc Grimaud tại xã Tân Phước – Đồng Phú – Bình Phước, mỗi năm hộ nuôi có thể xuất chuồng trên 24.000 con, lợi nhuận bình quân trên 20 triệu đồng/1.000 con, mức thu khoảng 240 triệu đồng/năm.

Nuôi lợn mán dưới tán cao su: mô hình tại xã Nghĩa Trung – Nghĩa Đàn – Nghệ An, mỗi năm nuôi từ 80 – 100 con lợn mán (15 – 30kg/con), giá bán 120.000 đồng/kg, thu lãi hơn 100 triệu đồng/năm.

Nuôi ong lấy mật trong rừng cao su: tại huyện Đắk Hà, tỉnh Kon Tum, tới mùa hoa cao su các hộ nuôi ong dựng lán trại nuôi ong lấy mật trong vườn cây. Sau khoảng 3 tháng, trung bình 80 cầu ong cho ra 30 lít mật; trong một ngày quay thu được hơn 700 lít mật. Mật ong từ cây cao su có màu vàng nhạt, mùi thơm, vị ngọt dịu, giá thành khoảng 45.000 đồng/lít.

Lợi ích trồng xen, canh tác tổng hợp với cây cao su

Dễ thấy nhất là lợi nhuận mang lại từ các cây trồng xen trên vườn cao su, tận dụng được tối đa quỹ đất, nhân lực trong giai đoạn kiến thiết của cây cao su. Có nhiều mô hình trồng xen cây ngắn ngày, cây lâu năm, cây lấy gỗ trong 9 – 10 năm trên những vườn thiết kế hàng kép, hay đa dạng canh tác tổng hợp với cây cao su. Tất cả với mục đích phát triển bền vững mà ngành cao su Việt Nam đang hướng tới.

Nguồn: VRG